Endgame

Marcin napisał:

Panie Bartku, czy mógłby Pan znaleźć czas i łopatologicznie wytłumaczyć laikom sposób głosowania w USA i skutki z tego płynące? Czy z mapy opublikowanej przez Pana (zakładając oczywiście zgodność sondaży z rzeczywistością) można wnioskować, że wygrałby Obama, czy tez jest to zbyt duże uproszczenie?

OK, postaram się prosto :) Dla znawców od razu zaznaczam, że wiem, że upraszczam.

W USA, w przeciwieństwie do np. Polski, prezydenta nie wybierają obywatele, lecz kolegium elektorskie - to są wybory pośrednie. W kolegium zasiadają ludzie, wybrani w wyborach w poszczególnych stanach. W Polsce można teoretycznie wyobrazić sobie sytuację, w której np. cała Warszawa głosuje na kandydata A, który dostaje 2 mln głosów, a cała reszta Polski głosuje na kandydata B, który dostaje 1,9 mln głosów. W takim przypadku wygrywa kandydat A, bo dostał więcej głosów w skali kraju.

W USA tak nie działa system. Każdy stan w zależności od swej ludności ma przydzieloną konkretną liczbę elektorów (Dystrykt Kolumbii ma 3, a np. Kalifornia 55 elektorów). Wyborcy faktycznie głosują nie na prezydenta, lecz na elektorów, którzy zobowiązali się, że będą na danego prezydenta głosować w kolegium elektorskim. Wygrywa ten, kto ma więcej elektorów.

Dlatego właśnie sondaże ogólnokrajowe w USA nie mają większego znaczenia, jedynie symboliczne. Bo np. teoretycznie jest możliwa sytuacja, w której kandydat A wygrywa w 49 stanach przewagą jednego głosu, a kandydat B wygrywa w jednej Kalifornii gigantyczną różnicą np. 10 mln do jednego głosu. I mimo to, to kandydat A zostaje prezydentem. Tak się stało w 2000 roku, gdy Gore miał w skali kraju więcej głosów, ale Bush miał większą liczbę elektorów - przegrywał z Gorem w poszczególnych stanach większą różnicą głosów, ale wygrał w większej liczbie stanów.

W wyborach w USA nie liczy się więc - mówiąc ogólnie - jaką różnicą głosów się wygrywa. Chodzi o to, by w poszczególnych stanach mieć o jeden głos więcej od przeciwnika (wygrany bierze w stanach wszystkie głosy elektorskie).

Dlatego właśnie kandydaci na prezydenta choć mają strategię ogólnokrajową, to faktycznie dzielą stany USA na trzy kategorie:

1. stany pewne - czyli takie, o które walczyć nie trzeba, bo i tak na mnie zagłosują. W tym roku wiadomo np., że Delaware zagłosuje na Obamę, bo Biden jest z tego stanu i jest tam bardzo popularny. Głosy elektorskie z DE Obama więc wpisuje w swoją rubrykę i może o tym stanie zapomnieć (no, prawie, żeby ich nie obrazić, bo Gore w 2000 tak właśnie potraktował rodzinne Tennessee i wyborcy ukarali go głosując na Busha; gdyby Gore wygrał w TN, nie potrzebowałby awantury na Florydzie, bo i tak zostałby prezydentem i FL by się nie liczyła!).

2. stany na bank stracone - takie, w którym wiadomo, że się nie wygra. McCain nie wygra w Delaware choćby się tam teraz sprowadził. Nie musi tracić tam pieniędzy i czasu.

3. stany niepewne - czyli takie, które mogą zagłosować i tak, i tak. To o nie toczy się kampania. Kandydaci mają szczegółowe modele matematyczne, które mówią im, jakich stanów potrzebują. Modele przykłada się do najnowszych sondaży stanowych i koryguje kampanię. Załóżmy np. że Obamie przygotowali model, według którego wygrana w Illinois, Pennsylwanii i Michigan daje mu wygraną i jest możliwa. Obama zacznie wtedy mniej czasu i pieniędzy poświęcać Florydzie, która jest dla niego bardzo trudna i niepewna. Skupia się na tych trzech stanach. Ale wyobraźmy sobie, że nagle dziś doradca Obamy przychodzi i mówi, że najnowszy sonaż w IL wskazuje, że ten stan prawdopobnie zagłosuje na McCaina (nie zagłosuje, ale wymyślam scenariusz z głowy). No i sztab uznaje, że trzeba o FL walczyć ostrzej. Idą tam pieniądze, ludzie, nagle Obama zaczyna jeździć do Miami dwa razy w tygodniu itd itd.

Dziennikarze w USA śledzą więc trzy rzeczy - jawne raporty o wydatkach na reklamy TV, żeby zobaczyć, na których stanach skupia się sztab danego kandydata; kalendarz wizyt kandydata; oraz sondaże stanowe.

To wszystko jest bardzo, bardzo zniuansowane. Uważa się np., że kandydat, który w sondażach ogólnokrajowych przegrywa z drugim kandydatem różnią 7-8 proc. lub większą, nie ma szans i tak wygrać wyborów. Nie zdarza się bowiem, by położone niedaleko siebie stany się dramatycznie między sobą różniły - czyli np. żeby Nowy Jork oddał 90 proc. głosów na Obamę, a Pennsylwania 90 proc. na McCaina. Teoretycznie to możliwe, praktycznie bardzo trudne.

Albo np. ta zasada: im większy stan, tym kandydaci są siebie bliżej. Po prostu w dużych stanach jest większa szansa na to, że istnieją tam różne grupy społeczne, więc obaj kandydaci mogą liczyć na podobną liczbę głosów. Zasada ta jest czasem wywracana (Reagan w Kalifornii), ale Floryda jest tego dobrym przykładem.

Na to wszystko nakłada się wyjątkowość tych wyborów - po raz pierwszy od dziesięcioleci stanęli naprzeciw siebie dwaj senatorowie. Dopiero po raz drugi w historii jest kobieta, po raz drugi jest osoba w tak starszym wieku (sorry, John), po raz pierwszy jest czarnoskóry kandydat. Wiele modeli matematycznych jest o wiele bardziej skomplikowanych. Nikt chyba dziś nie wie, jak zagłosują Demokraci Żydzi na Florydzie. Nie wiadomo, jak zagłosują Demokraci o republikańskich zapatrywaniach na politykę zagraniczną. Nie wiadomo, ile Demokratek zdradzi swą partię, by zagłosować na Palin. Nie wiadomo, czy Palin wystarczy, by przyciągnąć do McCaina chrześcijańską prawicę. Nie wiadomo, jak dużą rolę przy urnach odegra kolor skóry Obamy. Nie wiadomo, jak zachowają się czarnoskórzy Republikanie. Nie wiadomo, co zrobi jeszcze przed wyborami Bush. Nie wiadomo, co się wydarzy w Iraku. Nie wiadomo, jak wpłynie na wyborców (i na ilu) wojna w Gruzji...

Prawda jest taka, że ten, kto dziś twierdzi, że wie, kto wygra 4 listopada, nie wie, o czym mówi. Być może dalej w kampanii jakoś będziemy mogli pospekulować, ale teraz absolutnie się nie da.

Mam nadzieję, że to coś rozjaśnia :) Jeszcze raz podkreślę - to bardzo ogólne tłumaczenie. Mogę ci powiedzieć, że kilkanaście dni temu miałem w ręku analizę możliwych przepływów głosów w jednym ze stanów Wschodniego Wybrzeża przygotowaną dla sztabu Obamy przez pewnego socjologa z Waszyngtonu. Analiza miała ponad sto stron i ja wysiadłem przy trzeciej stronie.